گزارش پنجمین نشست علمی کنگره بین‌المللی گام دوم انقلاب اسلامی از منظر قرآن و حدیث
اردیبهشت ۳۰, ۱۴۰۰
پنجمین «نشست علمی کنگره بین المللی گام دوم انقلاب اسلامی از منظر قرآن و حدیث» با ارائه حجت الاسلام و المسلمین دکتر مجید ابوالقاسم زاده، استادیار گروه اخلاق اسلامی دانشگاه معارف اسلامی و با حضور جمعی از استادان، محققان و دانشجویان در روز سه‌شنبه، ۲۸ اردیبهشت به صورت مجازی برگزار شد.
مقاله ایشان با عنوان «اصول ارزش‌شناختی بیانیه گام دوم انقلاب از منظر قرآن کریم» نگارش یافته است.
حجت الاسلام دکتر ابوالقاسم زاده پس از تعریف، اصول، مبانی و ارزش، در باره ضرورت و جایگاه بحث مقاله حاضر گفتند: «بخشی از آموزه‌های دین اسلام که در قرآن و روایات مورد تأکید فراوان قرار گرفته است، اخلاق است. به طوری که اگر دین اسلام شامل احکام و عقائد بود و از اخلاق بهره‌ای نداشت، دین کامل، جهان‌شمول و جاودانی نبود. بیانیه گام دوم انقلاب اسلامی که کاملاً مبتنی بر تعالیم و آموزه‌های دین اسلامی تدوین یافته است، بی‌بهره از اخلاق نیست و برخی از توصیه‌ها و دستورالعمل‌های آن مبتنی بر اصول و بایدها و نبایدهای اخلاقی در همه حوزه‌های آن؛ یعنی اخلاق فردی، اخلاق اجتماعی، اخلاق بندگی و اخلاق زیست‌محیطی است. اگر چه درباره اصول اخلاقی، آیات دال بر اصول اخلاقی و نیز بیانیه گام دوم (به رغم اینکه اندک زمانی از تدوین و اعلام آن می‌گذرد) آثاری نوشته شده است اما اثری که هر سه را در کنار هم داشته باشد اعم از نوشتاری و گفتاری، صورت نپذیرفته است. پرداختن به این بحث از آن جهت اهمیت دارد که دین اسلام، نظام اخلاقی اسلام، نظام جمهوری اسلامی ایران و آینده آن اهمیت فراوان دارد.»
ایشان در ادامه افزودند: «همچنین بیانیه گام دوم از این جهت اهمیت دارد که افق‌های آینده انقلاب را تبیین و آینده نظام و توفیقات آن را تضمین می‌کند. اما جهت رسیدن به نقشه راه عملیاتی شدن این بیانیه که نقشه جامع پیشرفت و اقتدار کشور و نیز نسخه جهانی شدن انقلاب اسلامی در ساحت تمدنی است، باید محتوای آن را به صورت تخصصی تحلیل و دسته‌بندی کرد.»
دکتر ابوالقاسم زاده با اشاره به این نکته که یکی از مباحث مهم در بیانیه، اصول و دستورالعمل‌های اخلاقی است، خاطرنشان شدند: «در این مقاله اصول و دستورالعمل‌های اخلاقی در سه مرحله مورد تحلیل قرار می‌گیرد: ابتدا برخی از مهم‌ترین اصول و باید و نبایدهای ارزش‌شناختی به طور مختصر تبیین می‌گردد؛ همچون ایمان، تقوا، توکل، عدالت، انصاف، صبر، مسئولیت‌پذیری، خودباوری. سپس عبارات و فرازهایی از بیانیه گام دوم که مبتنی بر اصول مذکور است، بیان می‌گردد. مانند «آزادی، اخلاق، معنویت، عدالت، استقلال، عزت، عقلانیت، برادری، هیچ یک به یک نسل و یک جامعه مربوط نیست تا در دوره‌ای بدرخشد و در دوره دیگر افول کند» و یا مانند «انقلاب اسلامی … به هیچ بهانه‌ای از ارزش‌هایش که بحمدالله با ایمان دینی مردم آمیخته است، فاصله نمی‌گیرد» و در پایان، ضمن توضیح فرازهای مرتبط بیانیه، برخی مستندات قرآنی آن مورد بحث قرار می‌گیرد. در قرآن، سعادت، فلاح، فوز و تقوا به عنوان مطلوب‌های اصلی و دارای ارزش به کار رفته‌اند. (هود: ۱۰۵-۱۰۸، آل عمران: ۳۰، حج:۷۷، مؤمنون: ۱، نساء: ۱۳-۱۴، زمر: ۶۱، حجرات: ۱۳ و … ) تقوا صفتی است که نشانگر کمال و ارزشمندی انسان است.»
عضو هیئت علمی دانشگاه معارف اسلامی بر پایه تقسیمات رایج در زمینه اخلاق درباره ساختار مقاله گفتند: «این مقاله مبتنی بر مباحث اخلاقی گام دوم انقلاب و بر اساس مولفه‌های چهارگانه ذیل نگارش یافته است: اصول اخلاق فردی و مستندات قرآنی آن، اصول اخلاق اجتماعی و مستندات قرآنی آن، اصول اخلاق بندگی و مستندات قرآنی آن و اصول اخلاق زیستی و مستندات قرآنی آن».
عضو هیئت علمی دانشگاه معارف اسلامی نتیجه مقاله را چنین ترسیم نمودند: «بیانیه گام دوم انقلاب اسلامی، یکی از مهم‌ترین اسناد بالادستی جمهوری اسلامی و انقلاب اسلامی است که افق‌های آینده انقلاب را تبیین و مشخص می‌کند. جهت رسیدن به نقشه راه عملیاتی شدن این بیانیه که نقشه جامع پیشرفت و اقتدار کشور و نیز نسخه جهانی شدن انقلاب اسلامی در ساحت تمدنی است، نه تنها نیازمند شناسایی نظام مسائل و ارائه راهکارهایی برای عملیاتی کردن آن هستیم؛ بلکه قبل از آن باید به اصول نظری بیانیه بپردازیم تا اتقان و اعتبار کامل آن معلوم گردد. یکی از این اصول، اصول ارزش‌شناختی است که اصول اخلاق در چهار حوزه فردی، اجتماعی، بندگی یا الهی و زیست‌محیطی را شامل می‌شود. ما در صددیم فرازهایی از بیانیه گام دوم را که مبتنی بر این دسته از اصول است، آن هم با استناد به قرآن مطرح می‌کنیم تا علاوه بر اثبات عقلانیت ارزش‌های مطرح شده در بیاینه، خاستگاه وحیانی و قرآنی آنها نیز معلوم گردد.»
استاد ابوالقاسم زاده در پایان نشست به پرسش‌های حاضران پاسخ گفتند.
